به گزارش روابط‌عمومی و امور بین‌الملل دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، امین افقی، در نشست معاونین دبیرخانه و مدیران عامل سازمان های مناطق آزاد و ویژه اقتصادی با حضور معاون اجرایی رئیس جمهور، اظهار کرد: منطقه آزاد مازندران که در سال گذشته ایجاد آن آغاز شد، به‌عنوان هدیه ارزشمند دولت چهاردهم به مردم استان مازندران محسوب می‌شود و امید تازه‌ای را در استان ایجاد کرده است.

افقی افزود: امروز در خصوص مناطق آزاد شمالی و بنادر شمالی کشور صحبت می‌کنم. در این منطقه، بندر امیرآباد، بندر نوشهر و همچنین محدوده‌ حدود ۴۶۰ هکتاری ساحلی چپکرود و میرود را شامل می‌شوند که در آینده به حوزه‌های تجارت، گردشگری و فناوری منطقه تبدیل خواهد شد.

وی با اشاره به سهم بنادر شمالی در مبادلات دریایی کشور تصریح کرد: حدود ۶۵ درصد مبادلات دریایی ایران در دریای خزر در دو بندر امیرآباد و نوشهر انجام می‌شود و ۲۷ درصد دیگر در بنادر انزلی و کاسپین صورت می‌گیرد؛ بنابراین حدود ۹۲ درصد مبادلات دریایی کشور در بنادر مناطق آزاد انجام می‌شود.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران ادامه داد: این بنادر یا حاکمیتی هستند یا مالکیتی و چیزی که امروز امیدواریم با حضور مسئولان بتوانیم حل کنیم، موضوع مدیریت یکپارچه و حکمرانی واحد در این بنادر است؛ زیرا مدیریت یکپارچه می‌تواند نقش بسیار مهمی در توسعه مبادلات و استفاده از ظرفیت‌های موجود ایفا کند.

هدف مناطق آزاد شمالی؛ توسعه روابط با اوراسیا

افقی با اشاره به فلسفه ایجاد مناطق آزاد شمالی گفت: هدف از ایجاد مناطق آزاد شمالی، توسعه روابط با کشورهای حوزه کاسپین و اوراسیا است و برنامه ما این است که با توسعه زیرساخت‌های لجستیکی، چه در حوزه سخت‌افزاری و چه نرم‌افزاری، فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی و فعالسازی کریدورهای بین‌المللی، مناطق آزاد شمالی را به هاب ترانزیت و دادوستد کالا در حوزه CIS و اوراسیا تبدیل کنیم.

وی افزود: یکی از تکالیفی که دولت در جریان اتفاقات و شرایط جنگی اخیر به بنادر شمالی داد، تأمین کالاهای اساسی بود و خوشبختانه مناطق آزاد مازندران موفق شدند حدود ۷۰ درصد کالاهای اساسی وارده مناطق آزاد مورد نیاز کشور را از طریق بنادر شمالی تأمین کنند.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران با اشاره به ظرفیت‌های بلااستفاده بنادر شمالی اظهار کرد: امروز درباره ظرفیت حدود ۳۰ میلیون تن ظرفیت اسمی بنادر شمالی صحبت می‌کنیم که برای آن سرمایه‌گذاری انجام شده، اما در بهترین حالت حدود ۹ میلیون تن آن عملیاتی شده است. یعنی زیرساخت‌ها ایجاد شده و قوانین نیز وجود دارد، اما نیازمند اعمال مدیریت یکپارچه هستیم تا بتوانیم این ظرفیت مغفول‌مانده را فعال کنیم.

افقی تصریح کرد: معتقدیم بنادر شمالی می‌توانند به‌صورت مستقیم و با حذف کشورهای واسطه، مبادلات مربوط به مواد غذایی و کالاهای مورد نیاز را با روسیه و قزاقستان که از مهم‌ترین شرکای ما در دریای خزر هستند، انجام دهند.

تجربه موفق انتقال کالا از چین به بندر کاسپین

وی با اشاره به تجربه مناطق آزاد در زمینه ایجاد مسیرهای مستقیم تجاری گفت: در زمان مرحوم مهندس ترکان، پروژه‌ای در مناطق آزاد برای تأمین کالا از چین بدون واسطه انجام شد و ما توانستیم ۱۵ هزار کانتینر را از مسیر چین و قزاقستان وارد بندر کاسپین کنیم.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران ادامه داد: من ۲۳ سال است که افتخار فعالیت در مناطق آزاد را دارم و در آن زمان نگاه ما این بود که مسیرهایی را به‌عنوان پدافند غیرعامل اقتصادی ایجاد کنیم تا بتوانیم کالا، مواد اولیه و نهاده‌های واسطه‌ای کشور را از مسیر کریدور جاده ابریشم را تأمین کنیم.

افقی افزود: در انزلی دو بندر وجود داشت؛ بندر کاسپین و بندر انزلی که هر دو در محدوده مناطق آزاد قرار داشتند. ۱۵ هزار کانتینر دو سر بار در بندر کاسپین تخلیه و بارگیری شد، اما حتی یک کانتینر نیز به بندر انزلی نرفت. دلیل آن روشن بود؛ در بندر کاسپین مدیریت یکپارچه و قوانین مناطق آزاد اعمال می‌شد، اما در بندر انزلی ما حاکم بودیم و مالکیت و مدیریت در اختیار مجموعه دیگری بود.

وی گفت: این تجربه به ما نشان داد که مدیریت یکپارچه در بنادر تا چه اندازه می‌تواند به توسعه مبادلات تجاری کمک کند.

درخواست اجرای آزمایشی مدیریت یکپارچه بنادر شمالی

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران اظهار کرد: امیدوارم امروز بتوانیم حداقل یک سال به مناطق آزاد شمالی فرصت بدهیم تا با اعمال ماده ۶۵ و مدیریت یکپارچه و‌ وحدت حکمرانی ظرفیت‌های موجود را فعال کنیم و نتایج آن را به‌صورت عملی نشان دهیم.

افقی افزود: ما در حوزه کشتی های تانکر ، کانتینر بر و رو رو برای حمل‌ونقل دریایی با پرچم ایران کمبود داریم. بارها کالا را به چابهار، مناطق آزاد شمالی، بندر سالیانکا در آستاراخان که تنها بندری است که ایران مالک بیش از ۵۰ درصد آن در خارج از کشور است و حتی به سمت بنادر اروپایی مانند هامبورگ برده‌ایم، اما این مسیرها تداوم پیدا نکرده‌اند.

وی دلیل این موضوع را ضرورت اعمال مشوق‌ها و معافیت‌های مناطق آزاد در این مسیر ترانزیتی دانست و گفت: برای سرمایه‌گذار و شرکت خارجی بسیار مهم است که فعالیت شرکتش در منطقه آزاد با بهره مندی از مزیت ها، معافیت‌ها و مشوق‌های قانونی استفاده کند.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران ادامه داد: اگر بتوانیم اعتماد سرمایه‌گذاران و صاحبان کالا را دوباره جلب کنیم، ظرفیت زیادی برای فعال‌سازی مسیرهای تجاری جدید وجود دارد. دو هفته پیش نیز در همین مسیر چین ـ قزاقستان، بار وارد بندر امیرآباد شد.

ضرورت تسهیل ورود کالا به مناطق آزاد

افقی با اشاره به ظرفیت قانونی مناطق آزاد گفت: ما در مناطق آزاد می‌توانیم کشتی‌هایی که کالاهای خاص وارد می‌شوند، بدون نوبت و با سرعت بیشتری پذیرش کنیم؛ زیرا قانون مناطق آزاد را به‌عنوان محدوده‌های محصور گمرکی تعریف کرده است.

وی افزود: قاعدتاً سایر دستگاه‌ها باید در محدوده و مرزهای قانونی خودشان فعالیت کنند و امور مرتبط با گمرک، قرنطینه و استاندارد در مرز خروجی مناطق انجام دهند و رویه های مناطق آزاد می‌تواند در خود محدوده انجام شود.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران گفت: در شرایط جنگی فعلی، کالا باید بتواند وارد مناطق آزاد شود و صاحب کالا قبض انبار قابل معامله داشته باشد و گمرک، قرنطینه و استاندارد نیز در همان محدوده قانونی مرز خروجی انجام شود.

افقی تصریح کرد: در ماده ۱۴ این موضوع، اجازه ورود کالا به مناطق آزاد پیش‌بینی شده و در تبصره ۴ ،ماده ۲۴ نیز موضوعاتی در این زمینه وجود دارد، اما در بحث تعیین عوارض نیز باید اختیارات قانونی مناطق آزاد مورد توجه قرار گیرد.

زمان، هزینه و امنیت؛ سه عامل فعال‌سازی کریدورها

وی با بیان اینکه هزینه، زمان و امنیت سه عامل اصلی در فعال‌سازی کریدورهای تجاری هستند، اظهار کرد: ما معتقدیم با اختیاری که قانون در زمینه تعیین تعرفه‌ها و هزینه‌ها به مناطق آزاد داده است، می‌توانیم در کاهش زمان و هزینه مسیرها تأثیرگذار باشیم.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران ادامه داد: مسیرهایی که تاکنون امتحان کرده‌ایم برای صاحبان کالا بسیار مهم است و مسیر باید برای صاحب کالای خارجی قابل اعتماد باشد. ما معتقدیم اگر مناطق آزاد شمالی بتوانند تعدد نهادهای تصمیم‌گیر و بروکراسی موجود را کاهش دهند، مزیت‌های مناطق آزاد می‌تواند زمینه ایفای نقش آنها را فراهم کند؛ به‌ویژه در حوزه تاب‌آوری لجستیکی کشور.

افقی با اشاره به دیدگاه مرحوم ترکان گفت: مرحوم مهندس ترکان همواره تأکید داشتند که در مناطق آزاد باید طرح‌ها به‌صورت الگو اجرا شود. اگر موفق شویم، آماده‌ایم طرح مدیریت یکپارچه بنادر شمالی را که قانون نیز آن را پیش‌بینی کرده و دولت نیز مصوب کرده است، اجرا کنیم و در صورت موفقیت، همین الگو را در سایر مناطق آزاد نیز به کار بگیریم.

تبدیل بنادر شمالی به بنادر نسل سوم

وی با تأکید بر ظرفیت بنادر شمالی برای تبدیل شدن به بنادر نسل سوم گفت: ما می‌توانیم بنادر شمالی را به بنادر نسل سوم تبدیل کنیم. در تمام دنیا در پس‌کرانه بنادر، واحدهای تولیدی مستقر هستند و همین موضوع هزینه لجستیک را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران افزود: در این مدل، مواد اولیه وارد می‌شود، تولید انجام می‌گیرد و محصول نهایی برای صادرات یا ورود به سرزمین اصلی یا کشورهای هدف آماده می‌شود. این کار را در بنادر شمالی نیز می‌توانیم انجام دهیم، اما باید مرجع صدور همه مجوزها از جمله مجوزسرمایه گذاری ، گواهی تولید و گواهی ارزش افزوده یک سازمان باشد.

افقی تصریح کرد: قانون این اجازه را به مناطق آزاد داده است و ما از دولت می‌خواهیم برای اجرای این ظرفیت قانونی به مناطق آزاد کمک کند.

مناطق آزاد؛ ظرفیت ایجاد شرکت‌های مشترک لجستیکی

وی با اشاره به ظرفیت مناطق آزاد برای توسعه شرکت‌های مشترک حمل‌ونقل گفت: در حوزه بانکر ینگ و‌سواپ سوخت ، تهاتر و سایر خدمات نیز می‌توانیم موفق عمل کنیم.

بارها در کمیسیون‌های مشترک، ایجاد شرکت‌های مشترک حمل‌ونقل تصویب شده است، اما در ۱۵ سال گذشته این عبارت بارها تکرار شده و در نهایت تعداد بسیار کمی از این شرکت‌ها شکل گرفته و شرکت حمل‌ونقل لجستیکی مشترک بین المللی موثری ایجاد نشده است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران ادامه داد: معتقدم در مناطق آزاد، به دلیل اینکه امکان ثبت شرکت وجود دارد و سرمایه‌گذار خارجی می‌تواند ۱۰۰ درصد سهام شرکت را در اختیار داشته باشد، امکان مالکیت زمین و ورود و خروج سرمایه نیز وجود دارد، می‌توانیم در صورت در اختیار داشتن مدیریت بنادر، شرکت‌های مشترک لجستیکی را نیز راه‌اندازی کنیم.

ضرورت توسعه حمل‌ونقل ریلی در بنادر شمالی

افقی با اشاره به اهمیت بندر امیرآباد گفت: بندر امیرآباد یکی از بنادر بسیار مهم خزر است، و بیش از ۲۰ سال است که اسکله‌ای رو-رو ریلی بندر امیرآباد به‌صورت کامل مورد بهره براقرار نگرفته است.

وی افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به این ظرفیت نیاز داریم. سرمایه‌گذار بخش خصوصی آماده است پروژه ریلی را به صورت bot انجام دهد، آن را به بهره‌برداری برساند و حتی در اختیار دولت قرار دهد.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران ادامه داد: دو بندر مهم خزر، یعنی بندر امیرآباد و بندر کاسپین، به شبکه ریلی متصل هستند، اما سهم استفاده از حمل‌ونقل ریلی، به‌ویژه در شمال کشور که با مشکلات ترافیکی مواجه است، بسیار پایین است.

افقی گفت: اگر مدیریت این موضوع در اختیار مناطق آزاد باشد، می‌توانیم بار را از جاده به ریل منتقل کنیم. برای سرمایه‌گذار خارجی نیز بسیار مهم است که در ایران خطوط منظم و برنامه‌ریزی‌شده حمل‌ونقل وجود داشته باشد.

احیای خطوط منظم کشتیرانی در دریای خزر

وی با اشاره به تجربه خطوط منظم کشتیرانی اظهار کرد: ما تجربه خطوط لاینر را داریم. با یک شرکت کشتیرانی در مسیر قزاقستان سه سال خطوط لاینر داشتیم و صاحب کالا در هر نقطه ایران می‌دانست که اگر در یک زمان مشخص کالای خود را تحویل دهد، این کالا در زمان مشخصی به قزاقستان می‌رود و برمی‌گردد.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران افزود: امروز خطوط لاینر در دریای خزر وجود ندارد، در حالی که مناطق آزاد این امکان را دارند و قانون نیز اجازه چنین فعالیت‌هایی را به آنها داده است.

ظرفیت تولید مشترک با کشورهای ثالث

افقی در ادامه به ظرفیت تولید مشترک با کشورهای ثالث اشاره کرد و گفت: یک درخواست مشترک داریم که بتوانیم تولید مشترک برای بازار کشورهای ثالث ایجاد کنیم.

وی افزود: در هفته گذشته با چهار مدیرعامل منطقه آزاد، از مناطق آزاد کشورهای چین بازدید کردیم و نشست تخصصی آنها بسیار علاقه‌مند بودند که تولید مشترک برای بازار کشورهای ثالث داشته باشند.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مازندران ادامه داد: در این مدل، مواد اولیه و تکنولوژی می‌تواند از طریق بنادر ما وارد شود، از قوانین و نیروی کار و انرژی ایران استفاده شود و سرمایه‌گذاری خارجی نیز وارد این چرخه شود.

افقی در پایان تأکید کرد: درخواست ما این است که برای بنادر شمالی یک وحدت فرماندهی ایجاد شود و دستگاه‌های متعدد تصمیم‌گیر به جای اینکه در ورودی مناطق آزاد مستقر باشند، در چارچوب مدیریت یکپارچه و هماهنگ فعالیت کنند تا بتوانیم از ظرفیت مناطق آزاد شمالی برای توسعه تجارت، لجستیک، دیپلماسی اقتصادی و تاب‌آوری اقتصادی کشور استفاده کنیم.